Postulaty petycji
Wprowadzenie systemu obligatoryjnych rekompensat za wygaszenie decyzji o warunkach zabudowy. Wzywamy do ustanowienia mechanizmu odszkodowawczego dla właścicieli nieruchomości, których uprawnienia planistyczne zostały unieważnione z mocy prawa. Rekompensata musi w pełni pokrywać szkodę majątkową wynikającą z nagłej utraty możliwości zagospodarowania nieruchomości.
Zapewnienie właścicielom prawa do kontroli instancyjnej i sądowej. Domagamy się odejścia od automatycznego wygaszania uprawnień na rzecz wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych. Umożliwi to obywatelom realizację konstytucyjnego prawa do zaskarżenia rozstrzygnięć dotykających ich mienia przed niezawisłym sądem administracyjnym.
Uwzględnianie utraconego potencjału inwestycyjnego nieruchomości przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Wnosimy o przyjęcie zasady, zgodnie z którą wycena nieruchomości będzie uwzględniać jej faktyczną wartość rynkową, wynikającą z możliwości zabudowy (w tym z wydanych decyzji WZ), a nie wyłącznie z jej obecnego, często rolniczego użytkowania.
Ograniczenie wygaszania uprawnień planistycznych wyłącznie do sytuacji niezbędnych. Postulujemy wprowadzenie zasady proporcjonalności, zgodnie z którą ingerencja w prawa właściciela może nastąpić tylko wtedy, gdy jest to obiektywnie konieczne dla inwestycji, i musi zostać każdorazowo poparta szczegółowym uzasadnieniem faktycznym.
Przywrócenie pełnej zgodności specustaw z unijnymi standardami ochrony mienia. Wzywamy do dostosowania przepisów ustawy o CPK do wymogów Karty Praw Podstawowych UE, w szczególności w zakresie ochrony praw nabytych oraz wypłaty słusznego odszkodowania za każde ograniczenie prawa własności.
Uzasadnienie merytoryczne
1. Naruszenie zasady ochrony praw nabytych i zaufania do państwa (Art. 2 Konstytucji RP)
Wprowadzone w 2025 r. zapisy w ustawie o Centralnym Porcie Komunikacyjnym dopuszczają wygaszenie prawomocnych decyzji WZ z mocy prawa, bez rekompensaty. Decyzje te są elementem legalnie nabytego stanu prawnego nieruchomości, kształtującym jej wartość rynkową i zdolność inwestycyjną. Arbitralne unieważnienie tych uprawnień bez ekwiwalentu finansowego drastycznie narusza zasadę lojalności państwa wobec obywatela, który działał w zaufaniu do stabilności wydanych aktów administracyjnych.
2. Sprzeczność z Kartą Praw Podstawowych UE (Art. 17 KPP)
Zgodnie ze standardami unijnymi, pozbawienie mienia lub ograniczenie praw majątkowych może nastąpić jedynie w interesie publicznym i za „słusznym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym czasie”. Obecna praktyka wygaszania WZ bez kompensaty stanowi de facto wywłaszczenie z wartości majątkowej, co stoi w jawnej sprzeczności z dorobkiem prawnym UE, którego Polska zadeklarowała się w pełni przestrzegać.
3. Pozbawienie obywateli prawa do sądu (Art. 45 Konstytucji RP)
Mechanizm wygaszania decyzji w drodze rozporządzenia lub „automatu” ustawowego (na mocy art. 120a i 120b ustawy o CPK), uniemożliwia właścicielom kontrolę sądową działań administracji. Brak indywidualnego aktu administracyjnego zamyka drogę do weryfikacji proporcjonalności nałożonych ograniczeń przed niezawisłym sądem, co stanowi rażące naruszenie standardów praworządności, monitorowanych przez instytucje europejskie.
4. Destabilizacja sytuacji majątkowej tysięcy obywateli
Problem wygaszania WZ dotyczy terenu samego portu lotniczego CPK oraz rozległych korytarzy inwestycji towarzyszących (KDP, drogi, linie energetyczne itd.). Tysiące właścicieli pozostanie z gruntami, których nie będą mogli zabudować ani sprzedać po dotychczasowej cenie rynkowej, co rodzić będzie dalekosiężne skutki społeczne i gospodarcze.
5. Ryzyko naruszenia jednolitości standardów praworządności w UE
Polska, jako kraj członkowski UE, nie może stosować rozwiązań legislacyjnych, które są regresywne względem wspólnotowych standardów ochrony jednostki. Pozostawienie obecnych przepisów bez zmian naraża Skarb Państwa na konsekwencje skarg do Komisji Europejskiej oraz Trybunału Sprawiedliwości UE oraz podważa wiarygodność międzynarodową państwa w obszarze ochrony praw podstawowych.
Podsumowanie
Dbałość o strategiczne inwestycje państwowe nie zwalnia ustawodawcy z obowiązku przestrzegania Konstytucji i umów międzynarodowych. Wnosimy o niezwłoczne podjęcie prac parlamentarnych, które przywrócą sprawiedliwość systemową i zapewnią właścicielom nieruchomości ochronę zgodną ze standardami demokratycznego państwa prawnego.
WNIOSKUJEMY o niezwłoczne rozpoczęcie procedury nowelizacji Ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, której celem będzie zapewnienie właścicielom nieruchomości ochrony praw nabytych oraz konstytucyjnego prawa do sądu.
Bezpośredni adresaci petycji
Włodzimierz Czarzasty, Marszałek Sejmu RP
Małgorzata Kidawa-Błońska, Marszałek Senatu RP
Do wiadomości (PL)
Komisje Sejmu RP: Komisja do Spraw Petycji (PET), Komisja Infrastruktury (INF), Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC)
Komisje Senatu RP: Komisja Petycji, Komisja Infrastruktury, Komisja Praw Człowieka i Praworządności
Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)
Prezes Rady Ministrów
Instytucje obywatelskie: Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Fundacja im. Stefana Batorego, Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców
Do wiadomości (UE)
Parlament Europejski – Komisja Petycji (PETI)
Komisja Europejska – Komisarz ds. Sprawiedliwości
Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce
Podmiot wnoszący petycję
Fundacja INLEGIS
ul. Spacerowa 33, Rościszów, 58-250 Pieszyce; e-mail: biuro@fundacjainlegis.pl
- reprezentowana przez jej prezes, Barbarę Czerniawską
